Het Generiek kompas voor wijkverpleging en verpleeghuiszorg: wat het inhoudt

Het Generiek kompas 'Samen werken aan kwaliteit van bestaan' is sinds 1 juli 2024 het kwaliteitskader dat de kwaliteitskaders wijkverpleging en verpleeghuiszorg vervangt, de zorgvraag van de client centraal stelt en zorgaanbieders verplicht jaarlijks kwaliteitsgegevens aan te leveren.

Als je werkt in de wijkverpleging of de verpleeghuiszorg, heb je te maken met een belangrijke verandering: sinds 1 juli 2024 is er het Generiek kompas 'Samen werken aan kwaliteit van bestaan'. Dit kompas vervangt de eerdere kwaliteitskaders en kijkt op een andere manier naar kwaliteit van zorg.

In deze blog leggen we uit wat het Generiek kompas inhoudt, wat het vervangt, wat de belangrijkste verandering is en welke verplichtingen eraan vastzitten. Want dat laatste onderdeel wordt in de praktijk vaak onderschat: het kompas is niet alleen een visiedocument, er hangt ook een jaarlijkse aanleverplicht aan.

Wat het Generiek kompas vervangt

Op 1 juli 2024 is het Generiek kompas opgenomen in het Register van het Zorginstituut. Het vervangt verschillende bestaande kwaliteitskaders, namelijk het kwaliteitskader Wijkverpleging, het kwaliteitskader Verpleeghuiszorg en het addendum voor de Wlz-zorg thuis. In plaats van aparte kaders per zorgvorm is er nu een gezamenlijk kader, met als ondertitel 'Thuis, in de wijk en in het verpleeghuis'. Het richt zich op langdurige zorg en kwaliteit van bestaan, vaak voor ouderen en specifieke doelgroepen.

De grootste verandering

De belangrijkste verschuiving is dat het kompas de vraag van de client volgt, ongeacht de locatie waar de zorg wordt geleverd of vanuit welke wet die wordt gefinancierd. Dat heeft een paar gevolgen:

• Minder vaste regels en meer ruimte voor zeggenschap van professionals.
• De client centraal, in plaats van de sector of het financieringskader.
• Meer nadruk op preventie, door te kijken naar wat ouderen zelf en met hun netwerk kunnen.

Welke verplichtingen het Generiek kompas oplevert

Minder vaste regels betekent niet vrijblijvend. Aan het Generiek kompas zijn twee indicatoren verbonden die je als zorgaanbieder jaarlijks aanlevert bij Zorginstituut Nederland. Val je onder de reikwijdte van het kompas, dan gelden deze verplichtingen voor jouw organisatie.

• Het kwaliteitsbeeld: je stelt jaarlijks een kwaliteitsbeeld op met een terugblik, een reflectie en een vooruitblik op de bouwstenen van het kompas. Je publiceert dit op je eigen website en levert de URL aan. In het kwaliteitsbeeld reflecteer je ook op de uitkomsten van je ervaringsmeting.
• De ervaringsmeting: je toetst jaarlijks de ervaringen van je clienten. Sinds 2025 gebruiken alle organisaties daarvoor dezelfde vragenlijst; het kompas schrijft de vraagstelling dus voor. Je levert een totaalscore op organisatieniveau aan, en neemt de resultaten per locatie of wijkteam op in je kwaliteitsbeeld.
• Aanlevering via een gegevensmakelaar: de aanlevering loopt via het portaal van een gegevensmakelaar, die de gegevens doorgeeft aan het Zorginstituut. Je aanlevering is pas volledig als je raad van bestuur de gegevens goedkeurt.
• De wettelijke basis: de aanleverplicht volgt uit de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg, artikel 11i, tweede lid. De Nederlandse Zorgautoriteit houdt hierop toezicht. Voldoet een organisatie niet, dan kan het Zorginstituut daarvan een signaal afgeven aan de NZa.

In de praktijk zien we dat organisaties hierop bevraagd worden: laat zien dat je het kwaliteitsbeeld hebt gepubliceerd en dat je de clienttevredenheid hebt getoetst. Het is dus verstandig om het bewijs daarvan geordend te bewaren.

Wat de IGJ ervan vraagt

Het toetsingskader van de IGJ is aangepast op het Generiek kompas. De inspectie let daarbij op drie thema's: de persoonsgerichtheid van de zorg, de deskundigheid van de medewerkers, en hoe er gestuurd wordt op kwaliteit en veiligheid, waaronder de mogelijkheid van medewerkers om te leren en te verbeteren. Het kompas vraagt dus niet om het afvinken van regels, maar om aantoonbaar werken aan kwaliteit van bestaan met de client als uitgangspunt.

Veelgestelde vragen over het Generiek kompas

Voor welke zorg geldt het Generiek kompas?
Het Generiek kompas geldt voor de wijkverpleging en de verpleeghuiszorg, inclusief verpleeghuiszorg thuis. Het vervangt de eerdere kwaliteitskaders voor deze zorgvormen en het addendum voor Wlz-zorg thuis. Het richt zich op langdurige zorg en kwaliteit van bestaan, vaak voor ouderen en specifieke doelgroepen zoals mensen met dementie, Parkinson of niet-aangeboren hersenletsel. De kern is dat de zorgvraag van de client leidend is.

Welke gegevens moet ik aanleveren en hoe vaak?
Je levert jaarlijks twee indicatoren aan: de uitkomst van je ervaringsmeting als een totaalscore op organisatieniveau, en de URL van het kwaliteitsbeeld dat je op je eigen website hebt gepubliceerd. De aanlevering loopt via het portaal van een gegevensmakelaar, die de gegevens doorgeeft aan Zorginstituut Nederland. De aanlevering is pas volledig als je raad van bestuur de gegevens heeft goedgekeurd. Het Zorginstituut stuurt hierover jaarlijks een aankondigingsbrief met de praktische informatie.

Wat moet er in het kwaliteitsbeeld staan?
Het kwaliteitsbeeld is een terugblik, een reflectie en een vooruitblik op de bouwstenen van het Generiek kompas. Je reflecteert daarin ook op de resultaten van je ervaringsmeting en op hoe je organisatie systematisch werkt aan kwaliteit, bijvoorbeeld via de PDCA-cyclus. Over de vorm ben je vrij: een document, een webpagina, een infographic of een video kan allemaal. Kies je voor een visuele vorm, houd er dan rekening mee dat het kwaliteitsbeeld ook als platte tekst beschikbaar moet zijn.

Schrijft het kompas voor hoe ik clientervaringen moet meten?
Ja, op hoofdlijnen wel. Sinds 2025 gebruiken alle organisaties in de wijkverpleging en verpleeghuiszorg dezelfde vragenlijst voor de ervaringsmeting; de vraagstelling ligt dus vast. Je mag zelf kiezen of je een keer per jaar meet of doorlopend, en of je zelf meet of een onderzoeksbureau inschakelt. Deelname is voor clienten altijd vrijwillig. De precieze eisen staan in het handboek Ervaringsmeting Generiek kompas van het Zorginstituut.

Hoe kijkt de IGJ naar het Generiek kompas?
De IGJ heeft haar toetsingskader aangepast op het Generiek kompas. De inspectie let op drie thema's: persoonsgerichtheid van de zorg, deskundigheid van de medewerkers, en hoe er wordt gestuurd op kwaliteit en veiligheid. Daarbij hoort ook de ruimte voor medewerkers om te leren en te verbeteren. Het gaat dus om aantoonbaar werken aan kwaliteit van bestaan, met de client als uitgangspunt, en niet om het afvinken van losse normen.

Wil je grip krijgen op wat het Generiek kompas voor jouw organisatie betekent, en op de aanlevering die erbij hoort? We staan naast je om dit overzichtelijk en werkbaar te maken.