De Leidraad veilige zorgrelatie: wat dit IGJ-thema inhoudt

De Leidraad veilige zorgrelatie is een hulpmiddel waarmee zorgaanbieders beleid maken om wangedrag van een zorgverlener jegens een client te voorkomen en er goed op te handelen; de IGJ verwacht dat aanbieders ernaar handelen.

Een veilige zorgrelatie is de basis van goede zorg. Toch kan er, bedoeld of onbedoeld, sprake zijn van grensoverschrijdend gedrag van een zorgverlener richting een client. Dit is een onderwerp waar de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd nadrukkelijk aandacht voor vraagt. Om aanbieders te helpen, is de Leidraad veilige zorgrelatie opgesteld.

In deze blog leggen we zakelijk en feitelijk uit wat de Leidraad inhoudt, waarom hij zich richt op wangedrag van zorgverleners jegens clienten, op welke drie pijlers hij rust en wat de IGJ van je verwacht. Zo weet je wat dit thema betekent voor jouw organisatie en waarom eigen beleid hierop belangrijk is.

Waar de Leidraad zich op richt

De Leidraad gaat specifiek over het voorkomen van wangedrag van een zorgverlener jegens een client. Denk aan grensoverschrijdend gedrag, mishandeling of misbruik door een medewerker in de zorgrelatie. Het gaat dus niet over clienten die zich onveilig gedragen richting medewerkers of andere clienten. Daarvoor gelden andere protocollen, zoals beleid rond agressie en onbegrepen gedrag. Dit onderscheid is belangrijk om te maken, omdat dit in de praktijk vaak door elkaar loopt. De Leidraad zet dat scherp.

Wat de Leidraad is

De Leidraad veilige zorgrelatie is een hulpmiddel waarmee je vastlegt hoe je wangedrag van zorgverleners jegens clienten voorkomt, en hoe je handelt als het toch gebeurt. De Leidraad is ontwikkeld voor de langdurige zorg, maar is ook bij andere zorgvormen bruikbaar. Er is geen directe wettelijke verplichting om juist deze Leidraad te gebruiken, maar de IGJ verwacht wel dat je ernaar handelt. Vanuit de Wkkgz en de Jeugdwet heb je bovendien een meldplicht bij het signaleren of vermoeden van geweld in de zorgrelatie.

De drie pijlers

De Leidraad en het toezicht van de IGJ rusten op drie pijlers. Deze zijn toepasbaar op alle sectoren in de zorg en jeugdhulp.

• Bewustwording: erkennen dat wangedrag door een zorgverlener ook in jouw organisatie kan voorkomen en het bespreekbaar maken.
• Preventie: maatregelen nemen om het risico zo klein mogelijk te maken, zoals scholing, screening bij aanname en duidelijke afspraken over de omgang met clienten.
• Interventie: weten hoe je handelt als er iets gebeurt, inclusief melden waar dat verplicht is.

Waarom dit een IGJ-thema is

De IGJ besteedt structureel aandacht aan de veilige zorgrelatie. Inspecteurs bespreken het onderwerp tijdens jaargesprekken en inspectiebezoeken, ook als er geen meldingen zijn. De inspectie ziet dat aandacht voor dit thema effect heeft: organisaties die werken aan bewustwording en preventie herkennen signalen van wangedrag door zorgverleners eerder. Tegelijk ziet de IGJ dat veel aanbieders nog ruimte hebben voor verbetering en verder moeten gaan dan beleid op papier. Daarom is het belangrijk om eigen, levend beleid op dit thema te hebben.

Veelgestelde vragen over de Leidraad veilige zorgrelatie

Gaat de Leidraad ook over agressie van clienten richting medewerkers?
Nee. De Leidraad veilige zorgrelatie richt zich specifiek op het voorkomen en aanpakken van wangedrag van een zorgverlener jegens een client. Voor gedrag van clienten richting medewerkers of andere clienten gelden andere protocollen, bijvoorbeeld rond agressiehantering of onbegrepen gedrag. Dat is een apart beleidsspoor. Dit onderscheid is belangrijk om helder te houden in je beleid, in je scholing en in de communicatie met je team.

Is de Leidraad veilige zorgrelatie wettelijk verplicht?
Er is geen directe wettelijke verplichting om juist deze Leidraad te gebruiken. Wel verwacht de IGJ dat je ernaar handelt. Daarnaast heb je vanuit de Wkkgz en de Jeugdwet een meldplicht bij het signaleren of vermoeden van geweld in de zorgrelatie. Daaruit volgt dat je moet nadenken over en vastleggen hoe je daarmee omgaat. De Leidraad is het hulpmiddel dat je daarbij kunt gebruiken.

Voor welke sectoren geldt dit?
De Leidraad is ontwikkeld voor de langdurige zorg, maar is ook bij andere zorgvormen goed bruikbaar. De drie pijlers, bewustwording, preventie en interventie, zijn toepasbaar op alle sectoren in de zorg en de jeugdhulp. Ook als zzp'er ben je zorgaanbieder en wordt van je verwacht dat je hier aandacht aan besteedt. Het onderwerp speelt dus breed, ongeacht de omvang van je organisatie.

Wat is een aandachtsfunctionaris in dit verband?
De Leidraad adviseert om een aandachtsfunctionaris aan te stellen, bijvoorbeeld een contact- of vertrouwenspersoon. Medewerkers en clienten kunnen bij deze persoon terecht als zij vrezen dat er wangedrag van een zorgverlener plaatsvindt, of als zij dat willen melden. Zo'n functionaris verlaagt de drempel om signalen te bespreken en helpt om preventie en interventie in de praktijk te organiseren. Het is een van de maatregelen die bijdragen aan een veilige zorgrelatie.

Wil je beleid op de veilige zorgrelatie dat klopt en in de praktijk leeft? We helpen je graag om dit zorgvuldig en werkbaar op te zetten.